Ordena, erregulartasuna eta teselen edo zeramikaren kalibrazioa, berreskuratutako piezak eta anarkia? Nola adierazten da gure gizatasuna askatasun gorenean mosaikoaren bidez?

Erabateko hasiberri gisa, mosaikoak egiten hasi nintzen. Arte horretan, elementuak gainazal batean itsasten dira, modu gordinean, autentikoan eta intuitiboan; baldosa zatiak berreskuratu eta mailu batez jartzen nituen. Apaingarriak sortzen nituen, ordenarik gabe eta estilo zakar eta bortitz batekin. Konturatu gabe, TRENCADÍS teknika lantzen ari nintzen.Erabateko hasiberri gisa, mosaikoak egiten hasi nintzen. Arte horretan, elementuak gainazal batean itsasten dira, modu gordinean, autentikoan eta intuitiboan; baldosa zatiak berreskuratu eta mailu batez jartzen nituen. Apaingarriak sortzen nituen, ordenarik gabe eta estilo zakar eta bortitz batekin. Konturatu gabe, TRENCADÍS teknika lantzen ari nintzen.

Turinen, «Scuola per artigiani restauratori Maria Luisa Rossi» izeneko mosaiko-eskolan eskolak hartzea erabaki nuenean, adierazpide horren arau klasikoak irakatsi zizkidaten, erromatarrek garatu zituzten bezala: ordena, erregulartasuna eta teselen kalibrazioa. Baina, batez ere, ANDAMENTIS kontzeptua azaldu zidaten; italiar hitz horrek ez du baliokiderik beste hizkuntzetan. Andamentis andare aditzetik dator, hau da, mugitu edo joan esan nahi duen aditzetik. Kontzeptu horrek mosaikoen barruko mugimenduaren ideia adierazten du.

Mosaiko klasiko bat behatuz gero, espazioa lerro nagusien arabera antolatuta dagoela ikusiko duzu; lerro horietan txertatzen dira teselak, eta ikusleari istorio bat kontatzen diote, motiboa osatzen duten teselen dantzari jarraitzera gidatuz.
Teselak, beraz, lau aldeko forma geometriko ezaguterrazak dituzten piezak dira: karratuak, laukizuzenak edo trapezioak. Izan ere, tesela hitza latinezko tesserae hitzetik dator, «jolastu» esan nahi duen hitzetik, forma kubiko bati erreferentzia eginez. Forma kalibratu horiek oreka klasiko, harmoniko eta dinamikoaren ideia indartzen dute.

Geroago ikasi nuen mosaikoaren historian kontrakorronte bat, haustura bat egon zela, Katalunian Gaudíren lanak irudikatua. Ordura arte, mosaiko tradizionalak oinarri zorrotz eta garbien arabera definitzen ziren: zehaztasunez mugatutako formak lantzen ziren, andamenti-en mugimenduei jarraituz. Gaudíren mosaiko-adierazpideak, ordea, ikuspegi herrikoiago, instintiboago eta sortzaileago baterako bidea ireki zuen; TRENCADÍS izena du teknika horrek.

Gaudí, bere lanaren ospeari eta hedadurari esker, mosaikoari dimentsio irekiago eta garaikideago bat ematen lagundu zion artista handitzat hartzen da, haren definizioa eta muga grafikoak zabaldu baitzituen. Mosaikoak jada ez dira koloretako marmolez eta eskuz egindako beira-pastaz soilik osatzen; zeramikaz, berreskuratutako piezez eta askotariko elementuez ere egin daitezke.
Ausazkotasunak mosaikoaren lengoaia aberasten du, bai forman, bai materialetan. Teselen antolamendua ere eraldatu egiten da: andamenti direlakoak desagertu egiten dira, antolamendu anarkikoago eta irrazionalago baten mesedetan. Horrek gauzatze-askatasun osoa ahalbidetzen du, aurrez ezarritako kodeetatik ihes eginez.

Mosaikoaren adierazpide hau oraindik puristek kritikatzen badute ere, hizkuntza artistiko hori demokratizatu egiten du, publiko zabalago baten eskura jarriz eta murrizketa akademikoetatik askatuz. Gaudírekin, tradizioak eta garaikidetasun ausartak kode berritu eta berrasmatuekin hitz egiten dute elkarrekin.
Azken batean, mosaiko hitza latinezko musivus hitzetik dator, eta Musen omenezko kobazuloetan maskorrez, harri-koskorrez eta aurkitutako hainbat materialez egindako horma-apainketei egiten die erreferentzia. Eta, azken finean, ez al zaizkigu Musak bisitan etortzen gure gizatasuna askatasun osoz adierazi ahal izan dezagun?